Da li znate šta sve povezuje Srbiju i Maltu?

Iako je Malta više od 1000 km vazdušnom linjom udaljena od Srbije, mnoge veze već dugo vremena čvrsto povezuju ove dve zemlje. Navešćemo samo neke, a ostavljamo vama, da uz njih, istražite i ostale, na licu mesta:

Spomenik sećanja na brodolom srpskih vojnika 1918. godine

Nedavno je otkriven spomenik podignut u znak zahvalnosti za spasavanje srpskih vonjika od strane stanovnika Malte u Marsaskali. Podignut je na inicijativu Srba sa Malte, a u saradnji sa kulturnom institucijom Baština Malte i lokalnim savetom grada Marsaskale. Pitate se o kom je tačno događaju reč? Nemačka podmornica je 1918. godine u Marsaskali pogodila francuski brod „Polineziju“, koji je prevozio 500 srpskih kadeta iz Bizarte ka Solunskom frontu. Malteški ribari i lokalno stanovništvo, na svojim brodićima, pohitali su u pomoć srpskim brodolomnicima i spasili najveći broj utopljenika. Među spasenima je bila i legendarna Milunka Savić. Olupina broda "Polinezija" je sačuvana i danas predstavlja svetsku atrakciju za ljubitelje ronjenja.

Srpska pravoslavna crkva – Parohija Sv. Apostala Pavla i Sv. Nikole na Malti

Zahvaljujući Malteškoj kuriji, Srpka pravoslvana crkva 2021. potpisala je ugovor o korišćenju Crkve Bogorodice žalosti u Birzebudži, na 25 godina. Crkva je renovirana i sređena zahvaljujući Srbima koji žive i rade na Malti. U ovoj svetinji otac Risto Gorančić vrši verske obrede, okupljajući svojom harizmom pored Srba i pravoslavce iz Rusije, Rumunije, Makedonije, tako da se obred može čuti na više jezika. Od 2014. godine Malta i Italija, nakon Svetog arhijerejskog sabora održanog u Beogradu, dodeljeni su novoosnovanoj Austrijsko-švajcarskoj eparhiji.

Srpska škola

Srpska dopunska škola Sv. Jelena Anžujska na Malti od školske 2022/23. godine pripada dopunskim školama pod okriljem Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije. Na tri lokacije nastavu pohađa više od 200 srpskih mališana sa Malte.

Forum srpskih književnika

Od 2024. svake godine na Malti se okupljaju srpski pisci i književnici iz Srbije i dijaspore u organizaciji umetničke grupe ARTE, da bi prezentovali svoje nove knjige, ali i upoznali se sa životom naših ljudi na Malti. Na svoj način, oni istorijske i kulturološke veze Srbije i Malte prenose u svoja dela. Takođe, iz godine u godinu, objavlje se Zbornik dela nastalih na ovom književnom okupljanju.

Malteška srpska zajednica

Ova organizacija doprinosi boljem razumevanju i bližoj saradnji srpskog i malteškog naroda, kroz razne kulturne, ekonomske, umetničke, socijalne i verske aktivnosti. Više od 20 godina rada ovog udruženja potvrđuje uspešan model funkcionisanja društva.

Istorijske veze

Monarhijske veze Srbije s Maltom

Princ Pavle Karađorđević boravio je u izgnanstvu tokom Drugog svetskog rata, i deo svog vremena proveo je na Malti nakon okupacije Jugoslavije.

Srpski Kralj Petar II Karađorđević imao je važnu istorijsku ulogu u obnovi aktivnosti Ruskog Velikog priorata (dela Malteškog viteškog reda) na Malti. Pomagao je u osnivanju nove centralne kancelarije za potrebe reda, pa je 1964. saradjivao na tome da se obnovi sedište – konkretno, učestvovao u kupovini kuće na adresi 223, St Paul Street, Valletta, koja je postala svetsko sedište ovog reda. Danas se u toj palati, u okviru stalne izložbene postavke, nalazi i nekoliko portreta ovog srpskog kralja.

Petar Želalić – vitez malteškog reda

Petar Želalić poreklom iz Boke svojom lukavošću i hrabrošću posle dvogodišnjeg zarobljeništva od strane Turaka oteo je prestižni brod, blago i zarobio Turke. Brod neprocenjive vrednosti koje je poklonio Maltežanima, predao Turke i tad je proglašen vitezom Malteškog reda. Blago je podelio sa drugovima, a na Malti je sagradio dve palate kao i Crkvu sv. Nikole. Do kraja života se borio protiv Turaka, a umro je na Malti 1811. godine u dubokoj starosti. Sahranjen je uz temelje svoje zadužbine, crkve Svetog Nikole.

Ikona Presveta Bogorodica Filermosa

Reč je o ikoni Bogorodice koja se čuva u Plavoj kapeli, u okviru izložbenog prostora Istorijskog muzeja Crne Gore u Cetinju. Delo je Svetog Apostola Luke, koji ju je naslikao 46. godine. Ikona je vekovima bila u vlasništvu Malteških vitezova, te su je poklonili Ruskom caru za zaštitu i dobročinstvo koje im je pružio. Gotovo vek i po, do kraja Oktobarske revolucije, ikona Presveta Bogorodica Filermosa bila je u Rusiji, a potom je u tajnosti izneta u Dansku. Neko vreme bila je u Berlinu, da bi 1928, zajedno sa dve velike svetinje, česticom Časnog Krsta i šakom Jovana Krstitelja i Preteče, stigla u Beograd, kao poklon ruskog carskog doma Srbiji i kralju Aleksandru Karađorđeviću za pomoć i prihvatanje izbeglih belogardejaca iz Rusije. Do 1941. čuvana je u dvorskoj crkvi, a tokom povlačenja kraljevske porodice i jugoslovenske vojske preko Crne Gore, kralj Petar II Karađorđević sve ove tri relikvije predao je patrijarhu Gavrilu Dožiću. Dugi niz godina skrivane su u manastiru Ostrog, a potom je ova velika svetinja svoj dom našla na Cetinju.