Preventivnim pregledima protiv malignih oboljenja

Prema Kalendaru zdravlja 4. februar obeležava se kao Svetski dan borbe protiv raka, što je i povod da se prikažu značajni podaci važni za prevenciju i borbu protiv opake bolesti na teritoriji grada Beograda, saopštavaju iz Sekretarijata za zdravstvo.

Maligne bolesti su jedan od najvećih zdravstvenih i javno-zdravstvenih problema današnjice zbog velike učestalosti, visoke smrtnosti, kao i značajnih troškova sistema zdravstvene zaštite. Pored toga, nanose veliku patnju obolelim osobama i njihovim porodicama.

Kako podsećaju iz ovog sekretarijata, prema poslednjim obrađenim podacima, stopa registrovanih obolelih stanovnika Beograda od malignih neoplazmi u 2021. godini iznosila je 378,5/100.000 stanovnika. Svaki 4. i 5. umrli bolovao je od malignih neoplazmi. Tokom 2021. godine umrlo je 5.310 stanovnika Beograda (12 ili 0,2 odsto u uzrastu do 19 godina, 1.423 ili 26,8 odsto starosti od 20 do 64 godine i 3.875 ili 73 odsto starijih od 65 godina). Specifična stopa mortaliteta od malignih bolesti najveća je kod starih osoba – 1.146,1/100.000. 

Posmatrano po pojedinačnim dijagnozama, najviše smrtnih ishoda bilo je zbog: zloćudnog tumora dušnika i pluća, 1.229 umrlih u 2021. godini, a zatim od zloćudnog tumora dojke, 519 umrlih, debelog creva, pankreasa i zloćudnog tumora kestenjače. Maligne bolesti koje su vodeći uzroci umiranja su skoro iste i kod muškaraca i kod žena. Vodeći uzrok smrti od malignih neoplazmi kod muškaraca je karcinom pluća, na drugom mestu u rangu su zloćudni tumor debelog creva, na trećem mestu drugi maligni tumori, a kod žena na prvom mestu je karcinom dojke, zatim slede karcinom pluća i drugi maligni tumori.

Mehanizmi primarne, sekundarne i tercijarne prevencije predstavljaju ključni javno-zdravstveni pristup u kontroli malignih bolesti. Zato, svaki pojedinac može najviše da učini za sebe smanjujući rizik promenom životnih navika, kao i redovnim sistematskim pregledima, skrining testiranjima, odnosno primenom medicinskih procedura u cilju ranog otkrivanja bolesti. Ako do bolesti ipak dođe, njen je ishod moguće poboljšati ranim otkrivanjem, adekvatnim lečenjem i rehabilitacijom uz odgovarajuće palijativno zbrinjavanje, podsećaju iz Sekretarijata za zdravstvo.

U istom konceptu ističu se i intervencije usmerene na lekare i druge zdravstvene radnike u primarnoj zdravstvenoj zaštiti – domovima zdravlja. Edukacija zdravstvenih radnika, upoznavanje sa aktuelnim epidemiološkim podacima, smernicama i preporukama za korisnike usluga (pripadnika ciljnih grupa za odgovarajući skrining test) mogu značajno da doprinesu smanjenju propuštenih prilika da se sa njima razgovara i da se motivišu za obavljanje preventivnih pregleda i skrining testa.

Naime, redovni preventivni pregledi u cilju prevencije i ranog otkrivanja bolesti obuhvataju: odraslo stanovništvo (19 i više godina) jedanput u dve godine za osobe oba pola, starosti od navršenih 50 do navršenih 74 godina, skrining/rano otkrivanje raka debelog creva, žene od navršenih 15 godina i više – preventivni ginekološki pregled jedanput godišnje, žene od navršenih 25 do navršenih 64 godina – skrining/rano otkrivanje raka grlića materice jednom u tri godine ako su prethodna dva negativna, žene od navršenih 50 do navršenih 69 godina – skrining/rano otkrivanje raka dojke jedanput u dve godine.

Prepoznavši ovaj problem kao prioritet, Grad Beograd – Sekretarijat za zdravstvo odgovorio je na izazov, te je u prethodnom periodu finansirao sprovođenje programa beogradskog Gradskog zavoda za javno zdravlje pod nazivom „Poboljšanje efikasnosti sprovođenja skrininga na maligne bolesti u Beogradu”. 

U okviru istoimenog programa podržano je i edukovano 136 zdravstvenih radnika iz domova zdravlja. Takođe, u 2022. godini je u odnosu na 2021. godinu zabeležen blagi boljitak odziva pripadnika ciljne populacije i dolaska na skrining test, posebno kad je u pitanju skrining raka dojke (34,6 odsto u 2021. godini, a 89,4 odsto u 2022). Odziv građana pozvanih na skrining raka kolorektuma u 2021. godini bio je 83,5 odsto a u 2022. oko 88 (87,7 odsto). Podaci o odzivu žena za skrining raka grlića materice ukazuju na približno iste vrednosti za obe godine (u obe posmatrane godine odazvalo se oko 28 odsto pozvanih žena).

S obzirom na značajan doprinos, Sekretarijat za zdravstvo i tokom 2023. godine opredelio je znatna sredstva u cilju nastavka rešavanja ovog prioritetnog javno-zdravstvenog problema.